NIEUWE BOEKEN IN DE KAST

01kast

Geregeld komt er een nieuw boek bij in onze funeraire boekenkast.
Enkele daarvan stellen wij jullie voor.

193 kast

Paul Koudounaris

Memento Mori: The Dead Among Us
Uitgever: Thames & Hudson Ltd, 2015, ISBN 978-0500517789, gebonden hardcover, 216 blz.,  € 35,96

tekst achterflap:
Death is universal, but the human response to death varies widely. In Western society, death is usually medicalized and taboo, and kept apart from the world of the living, while in much of the rest of the world, and for much of human history, death has commonly been far more integrated into peoples daily existence, and human remains are as much a reminder of life, memento vitae, as of death, memento mori.Through photos taken at more than 250 sites in thirty countries over a decade, Paul Koudounaris has captured death around the world. From Bolivias festival of the little pug-nosed ones, where skulls are festooned with flowers and given cigarettes to smoke and beanie hats to protect them from the weather to Indonesian families who dress mummies and include them in their household routines; from naturally preserved Buddhist monks and memorials to genocide in Rwanda and Cambodia to the dramatic climax of Europes great ossuaries, Memento Mori defies taboo to demonstrate how the dead continue to be present in the lives of people everywhere.

commentaar:
A morbid taste for bones was de titel van een middeleeuwse krimi, in het Nederlands vertaald met ‘botje voor botje’.
Beide titels kun je op dit boek van Paul Koudounaris toepassen. Na The Empire of Death (knekelhuizen) en Heavenly Bodies (Catacombenheiligen) is dit derde boek de neerslag van zijn zoektocht in alle werelddelen naar de ‘doden onder ons’.

Het boek is van behoorlijke afmetingen (34 x 23 cm), de nadruk ligt op de foto’s, vaak van groteske uitstallingen van gebeente, maar ook van mummies. Geregeld zijn er paginagrote foto’s met levensgrote (doodsgrote?) afbeeldingen van doodshoofden. De toelichtende tekst is beknopt, maar helder.
Het heeft een uitzonderlijk fraai kijkboek opgeleverd. Niet luguber of bizar, wel geregeld verbazingwekkend, vooral daar waar van botje bij botje bij schedel hele kunstwerken zijn gecreëerd, niet uit sensatiezucht, maar passend in een tijd dat leven en dood als een eenheid werd gezien en mensen hierdoor herinnerd werden aan hun toekomstig lot. Vandaar de titel Memento Mori, gedenk te sterven.

194 kast

Dorothee Nijland (fotografie), Ton Overtoom & Martin Hoondert (tekst)
Rituelen rond de dood
Uitgever: Berne Media - Uitgeverij Abdij van Berne 2017,
ISBN 978-90-8972-197-6, gebonden hardcover, 194 blz., € 29,90

tekst achterflap:
Een fotoboek over uitvaartrituelen is vanzelfsprekend een 'kwetsbaar' boek. Het brengt mensen in beeld die iets moeten doen wat bijna onmogelijk is: afscheid nemen van een dierbare, van een geliefd mens.
De dood is een dominant thema in onze cultuur: in televisieprogramma's, boeken en tijdschriften, in de uitgebreide herdenkingscultuur van oorlogen en rampen. Maar praten over de dood, laat staan over onze eigen dood, doen we zelden.
Dit fotoboek verbeeldt de huidige uitvaartbranche die volop in ontwikkeling is. Nieuwe producten worden uitgedacht en uitgeprobeerd en we zien een toenemende tendens tot personalisering van de uitvaart.
In alle situaties waarin de auteurs kwamen, was er verdriet. Maar er werd ook gelachen, er was creativiteit en veerkracht van mensen. Dit boek met indringende foto's over uitvaartrituelen is dan ook niet alleen een kwetsbaar boek waarin het verdriet van mensen zichtbaar wordt, maar ook een krachtig boek dat naast informatief ook troostrijk is.
Martin Hoondert is universitair docent 'Mu-
ziek, Religie & Ritueel' aan de Universiteit van Tilburg. In zijn onderzoek houdt hij zich bezig met rituelen rond de dood en herdenkingen naar aanleiding van oorlogen, genocide en rampen.

commentaar:
Twintig jaar na het verschijnen van het indrukwekkende boek Een Laatste Groet van Marrie Bot over uitvaart- en rouwrituelen in multicultureel Nederland verschijnt er een nieuw fotoboek over uitvaartrituelen. Ik zal beide boeken niet met elkaar vergelijken, want dat valt qua foto’s, maar ook qua tekst ten nadele uit van dit laatste boek.
Het interessante van dit boek is, dat het laat zien wat er in twintig jaar tijd is veranderd in uitvaartland, heel kort samengevat: van kerkelijk naar zakelijk naar persoonlijk; en van oude naar nieuwe rituelen. In zoverre kun je het beschouwen als een soort vervolgverhaal in beeld en tekst.
Het boek bestaat uit vier delen: 1. uitvaartrituelen in de religieuze stromingen in Nederland met doorgaans vastgelegde en voorgeschreven rituelen (‘ordo’); 2. uitvaartrituelen op begraafplaatsen en crematoria, waarbij de rituele handelingen worden uitgevoerd door uitvaartondernemer en uitvaartleider, waarbij de ‘klant koning is’; 3. uitvaartrituelen op maat, waarbij een ritueelbegeleider de nabestaanden a.h.w. coacht in een persoonlijk afscheid; 4. een viertal herdenkingsrituelen.
Jammer dat een goede inhoudsopgave ontbreekt.


195 kast

Robert Bard & Adrian Miles
London’s hidden burial grounds
Uitgever: Amberley Publishing, Stroud 2017, ISBN 978-1-4456-6111-7, paperback, 96 blz., £ 14,99

achterflap:
It is fascinating to think that many hundreds of generations of Londoners lie beneath the city without us knowing. Over many centuries burial grounds have been developed, built over and then forgotten, often beneath playgrounds, gardens or car parks. When modern development takes place, remains are disturbed and we are reminded of a London that has long since disappeared, particularly with recent archaeological discoveries across the city.
In London’s Hidden Burial Grounds, authors Robert Bard and Adrian Miles seek to uncover many of the capital's lost graveyards, often in the unlikeliest of places.

commentaar:
Elke stad kent zijn verdwenen en vergeten begraafplaatsen. Soms herinneren straatnamen nog aan de voormalige bestemming. Zo zijn er in de oude binnenstad van Utrecht acht straten en pleinen met het achtervoegsel ‘kerkhof’ en in Bremen vijf maal met de toevoeging ‘Kirchhof’, om maar een paar voorbeelden te noemen. Hoe zit dat in Londen?
Robert Bard & Adrian Miles hebben daar een onderzoek naar gedaan aan de hand van literatuur en oude plattegronden.
Zij vonden nog veel sporen, weinig uit de tijd van de Great Plague en de Great Fire, maar meer uit de 19e eeuw met zijn overbevolkte stedelijke begraafgronden en kerkhoven, toen Londen 404 begraafplaatsen telde.
Nadat bij de Burial Act van 1852 de kerkhoven in de stad definitief werden gesloten, overleefden er toch veel en zeker na de Disused Burial Grounds Act van 1884, waarin ruimen van begraafplaatsen verboden werd. Ze werden omgevormd tot resting places, gardens and playgrounds.
Een laatste hoofdstuk is gewijd aan de disused and hidden Jewish burial grounds.
Als je de meer dan 200 nog bestaande begraafplaatsen van Londen hebt bezocht, kun je aan de hand van dit boek nog op zoek gaan naar plekken, waar ook nog doden onder het gras liggen.

196 kast

Peter Matthews
Who’s buried where in London
Uitgever: Shire Publications, Oxford 2017, ISBN 978-0-74781-296-8, paperback, 256 blz., £ 12,99

achterflap:
From Karl Marx and the Duke of Wellington to Sigmund Freud and Wemmeline Pankhurst, London is home to the resting places of a multitude of famoud figures. Having left lasting impressions on the city, their lives are remembered and celebrated by beautiful, and sometimes eccentric, memorials across the cemeteries, churches and graveyards of the capital.
Arranged geographically and containing a brief biography of each person, this comprehensive guide includes famous graves in Greater London, including Highgate, Kensal Green and Westminster Abbey, as well as the City churches and many suburban parish churches. Illustrated with beautiful photographs, this book serves as an indispensable reference guide for any budding tombstone tourist.

commentaar:
Er zijn in Londen veel belangrijke mensen begraven, zowel in de kerken als op de begraafplaatsen. Daarop ligt in dit boek de nadruk, zoals in de inleiding staat: famous people, individuals who deserve to be better know, as well as a few eccentrics and some infamous criminals. The book compromises over 1.000 people.
De indeling van het boek is geografisch: eerst de City of London & City of Westminster, daarna West, Noord, Oost en Zuid. In de diverse windrichtingen passeren eerst de diverse boroughs (gemeenten) en daarna specials: Brompton, Kensal Green, Highgate, Golders Green, Norwood.
Het handzame boek is voorzien van veel kleurenfoto’s. De spotter van beroemdheden kan er even mee vooruit.

197 kast

Leon Bok, Brian Burke-Gaffney, Jean-Paul Corten, René ten Dam, Leon Derksen, Ryuji Hiraoka, Martijn Manders
Begraven aan de andere kant van de baai. Overblijfselen van Nederlands funerair erfgoed in Japan uit de periode 1609-1870.
Uitgever: Stichting Dodenakkers.nl 2018, ISBN 978-9402169577, paperback, 112 pagina's met 35 kleurenafbeeldingen, € 24,50, info en bestelling: http://www.dodenakkers.nl/nieuw.html

tekst website:
In het boek staat achterin een English summary, op de website van Dodenakkers.nl staat de samenvatting in het Nederlands:
In 1600 bereikte het Nederlandse schip Liefde per ongeluk Japan. Het doel was eigenlijk om via Straat Magelhaes een doorgang te vinden naar de Molukken. Het zou echter het begin betekenen van een lange en bijzondere handelsrelatie tussen twee landen. De Portugezen waren aanvankelijk de belangrijkste Westerse handelspartner voor de Japanners, maar hun pogingen om de Japanse bevolking te bekeren werden als bijzonder bedreigend ervaren door de machthebbers. Het zou dan ook niet lang duren voordat het christendom werd verboden en de Portugezen werden verbannen naar een klein kunstmatig eilandje, genaamd Dejima, in de haven van Nagasaki. De Nederlanders handelden op dat moment vanuit het havenstadje Hirado. Daar kwam in 1641 een einde aan toen de Japanners de Portugezen met geweld het land uit jaagden en de Nederlanders dwongen om te verhuizen naar Dejima.
Toen het katholicisme in 1614 werd verboden, werden alle christelijke symbolen en inscripties verwijderd. Ook christelijke grafstenen moesten verwijderd worden. Slechts een beperkt aantal christelijke grafstenen heeft de zuiveringen doorstaan. Recent onderzoek heeft aangetoond dat er nog 192 grafstenen uit die periode bewaard zijn gebleven. In Hirado zijn geen funeraire sporen te vinden van de Nederlandse aanwezigheid daar, hoewel het zeker is dat er een Nederlandse begraafplaats is geweest. In Nagasaki is meer bewaard gebleven, hoewel de doden daar eerst verplicht een zeemansgraf kregen. Het duurde tot 1654 voordat de Nederlanders toestemming kregen hun doden te begraven ‘aan de andere kant van de baai’. Onderzoek wijst uit dat er meer dan 700 doden moeten zijn begraven, echter zijn er op de Hollandsche Begraafplaats slechts 41 grafstenen te vinden, waaronder een aantal voor Engelse en Russische doden. De oudste grafsteen vermeldt bovendien pas een overlijdensjaar van 1777. Aannemelijk is dat de huidige begraafplaats zijn vorm heeft gekregen rond 1840, toen een muur werd opgetrokken en de begraafplaats werd afgesloten met een houten hekwerk.
De grafmonumenten op de Hollandsche Begraafplaats bestrijken de periode van de laatste dagen van de VOC, met het graf van een opperhoofd en een gezagvoerder, de begraven opvarenden van marine en handelsschepen uit de eerste helft van de negentiende eeuw en handelaren die naar Nagasaki kwamen na het openstellen van Japan. Hun graven verhalen over de militaire relaties tussen de twee landen, de handelscontacten en de positie van Japan tussen verschillende handelscentra in zuidoost Azië. Zelfs de rol van de vrouw en het kind komen tot uiting in de graven. Het meest opvallende grafmonument is dat voor Hendrik Duurkoop, opperhoofd en overleden op weg naar Dejima. Zijn dood werd aanvankelijk geheim gehouden zodat het voorkwam alsof hij levend in Japan was gearriveerd, waarna zijn overlijden officieel aangekondigd kon worden. Zijn overlijden en begrafenis geeft daarom inzicht in de fragiele relatie die de Nederlanders hadden met de Japanse machthebbers. Niet alleen is de begrafenis van Duurkoop bijzonder, ook de geschiedenis van zijn grafsteen is gecompliceerd en onderwerp van tal van studies.
Naast de begraafplaats in Nagasaki zijn er op verschillende locaties in Japan tijdens de VOC-periode nog enkele Nederlanders begraven, waarbij met name de begrafenis van Otto Wacker in Tokyo een rol speelde bij het ontstaan van de begraafplaats in Nagasaki. De toekomst van de begraafplaats is verzekerd door de inzet van de Nederlandse ambassade in Japan, die door de Nederlandse Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en stichting Dodenakkers.nl een managementplan heeft laten opstellen.
Eind 2017 is de Omotemonbashi-brug tussen Nagasaki en Dejima in ere hersteld, waardoor er letterlijk een brug is geslagen tussen heden en verleden. Het verleden waarvan de begraafplaats een tastbaar onderdeel uitmaakt in de geschiedenis van Nagasaki en de relatie tussen Japan en Nederland in het bijzonder. Die geschiedenis is nog niet volledig ontrafeld en veel is nog onbekend over de begraafplaatsen rond Hirado en over de begraafplaats in Nagasaki met zijn honderden doden. Deze publicatie hoopt met zowel een Nederlandstalige als een Engelstalige editie een aanzet te geven voor nader onderzoek, waardoor een breed publiek kennis kan maken met ons gezamenlijke erfgoed.